BEST dergisi, bina kontrol, konfor ve güvenlik sistemlerini bir arada tek bir disiplin altında toplayan ilk ve tek dergidir. Bina elektronik sistem teknolojileri alanında faaliyet gösteren tüm firmaların etkinliklerini ortak zeminde buluşturmayı amaçlayan BEST dergisi, firmalar ile müşterileri arasında bir köprü işlevi görerek sektörün gelişimini misyon edinir.

TEHLİKELİ ALANLAR İÇİN DAHA GÜVENİLİR ALEV ALGILAMA

TYCO

İş güvenliği uzmanları ve tasarım mühendisleri teknolojiden yalnızca bir tesisin emniyetini artırmasını değil, aynı zamanda tasarım ve kurulumu iyileştirmesini de beklemektedirler. Bu ihtiyaca yönelik olarak Tyco Yangın Korunum Sistemleri gibi üreticiler birçok yeni ürün geliştirmek üzere harekete geçti.

Alev dedektörleri, duman ve ısı dedektörlerine kıyasla daha maliyetli ürünledir. Bununla birlikte tutuşmanın ani alevlenmeye ve alevlenmeyle birlikte hayati tehlikeye, büyük hasara ve tesislerin maliyet yaratacak şekilde kapanmalarına neden olma riskinin yüksek olduğu yerlerde hayati önem taşır. Kullanıcılar, maliyeti nedeniyle nispeten az sayıda cihaza sahip bir tesisteki geniş alanları kapsamak için uzun menzile ve geniş görüş alanına sahip dedektörler kullanma eğilimindedir. Bu da daha geniş risk alanlarını kapsayacak daha büyük ve daha karmaşık yangın söndürme sistemleri için gereklilik oluşturur.

Kızılötesi (IR) radyasyonu görüntüleyen alev dedektörleri genellikle en güvenilir dedektörler olarak bilinmektedir. Bu dedektörler özellikle sıcak Karbondioksitin IR dalga boyu bandında algılama yapar. Birinci nesil IR Alev dedektörlerinin problemi güneş ve gerçek yangın arasındaki ayrımı yapamamalarıydı. Bu eksiklik, 1980’de Tyco’un ilk “güneş ışınlarına karşı kör” IR dedektörünün patentini almasıyla giderildi. Ek olarak, IR dedektörlerin buhar lambalarına, yıldırıma, kaynak alevine, taşlama veya benzeri işlemlere tepki vermemesi de sağlandı. Bu da IR alev dedektörlerini bu kaynaklara tepki verme eğiliminde olan Mor Ötesi (UV) dedektörlerden daha güvenilir yapmaktadır. IR dedektörleri esas olarak sıcak CO2 dumanını algıladığı için ürün geliştiricileri sıcak “Black Bodies”* varlığının bu dedektörlerin bir yangın varmış gibi tepki vermesine neden olabileceğini fark etti. Bu sorun, gerçek alevlerin sahip olduğu karakteristik titreme paternlerini tespit etmek için dedektörlerin radyasyonu analiz ettiği “titreme analizi” kullanılarak kısmen aşılmıştır.

Kara cisim üstüne gelen tüm elektromanyetik radyasyonu frekans ve yön gözetmeden sönümleyen idealize edilmiş fiziksel cisme verilen isimdir. “Black Body” kaynaklı istenmeyen alarm riski, “Black Body” etkisini en aza indirgemek için arka plan radyasyonunu ölçen ikili ve sonradan üç IR sensörlü dedektörlerin piyasaya sürülmesiyle daha da azaldı.

Üç Infrared Sensörlü Alev Dedektörleri

Yukarıda açıklandığı gibi, üç IR sensörlü dedektörler mevcut olabilecek herhangi bir “Black Body” radyasyonu için daha iyi kompanzasyon sağlayarak yangınları daha güvenilir şekilde tespit eder. Bu sebeple üç kanallı IR dedektör genellikle daha güvenilirdir; fakat bazı zorlu tesis koşulları bazen sorunlara neden olur. Genellikle üç kanallı IR detektörleri çalışırken çok miktarda arka plan radyasyonu varsa alarm eşiğini yükseltir. Dedektör, sıcak Black Body kendi görüş alanı içinde nerede bulunduğunu bilmediğinden dedektörün tüm görüş alanı boyunca hassasiyeti düşürülür. Bu da dedektörün gerçek bir yangına beklenenden daha yavaş tepki verebileceği anlamına gelir. Ayrıca bu durumun tersi de mümkündür. Yani, çok büyük bir Black Body radyasyonu birikmesi varsa dedektör istenmeyen bir alarma yol açacak kadar aşırı yüklenebilir.

*Black Body: Üstüne gelen tüm elektromanyetik radyasyonu frekans ve yön gözetmeden sönümleyen idealize edilmiş fiziksel cisme verilen isimdir. Kaynak: Wikipedia

Yanlış Alarmın Engellenmesi

Tyco FLAMEVision FV300 dedektörü, görüş alanı içinde gerçekleşen bir IR radyasyonu artışının nerede olduğunu algılayabilen, 256 sensörlü bir IR dizisi kullanır. Dedektör düşük çözünürlüklü bir kızılötesi kameraya benzetilebilir. IR görüntüyü analiz eden algoritmalar, alev ve alev olmayan kaynaklar arasında ayrım yapabilmeleri için hassas bir şekilde ayarlanabilir. Bu algoritmalar, bir alevin veya modüle edilmiş bir Black Body özelliklerini ve spektral analizini belirlemek için dizinin piksellerindeki değişikliklere ve alev ve alev olmayan kaynakları ayırt etmek için farklı IR dalga boylarına bakarak görüntü analizini kullanırlar. Görüş alanı içindeki herhangi bir IR kaynağı dizinin farklı bölümlerinde görüntüler oluşturduğu için bu ayırt etme, sensör dizisi kullanılarak kolaylaştırılmıştır. Böylece FV300 alev dedektörü her kaynağı ayrı ayrı analiz edebilir ve izleyebilir, her kaynak için bir karar verebilir. Bu da büyük bir Black Body algılanması durumunda ünitenin diğer tüm bölümlerde en uygun hassasiyeti korurken sadece görüş alanındaki bölümde kompanzasyon yapabildiği anlamına gelmektedir.

Ayrıca siyah cisim radyasyonunun oluşması, operatöre yangın olarak değil; araştırmayı gerektirebilecek şüpheli bir durum olarak bildirilebilir. Dedektör şüpheli cismin koordinatlarını operatöre gönderir, böylece problemin görüş alanı içindeki yeri belirlenir. IR dizisinin bu yapısal özelliği ve alan maskeleme yeteneği, benzersiz bir yanlış alarm önleme kabiliyetine sahip bir dedektörü oluşturur. Maskeleme, operatörün görüş alanı içinde bir bölgeyi seçmesi ve dedektöre o bölgede görülebilecek alevleri göz ardı etmesi imkanını sunması anlamına gelir. Bu, normal çalışma sırasında alev oluşumuna sebep olan bir prosesin gerçekleştirildiği durumlarda çok yararlıdır. Maske, prosesin devam edip etmediğine bağlı olarak ana kontrol sisteminden otomatik olarak açılabilir veya kapatılabilir.

FLAMEVision FV300, bir veya birden çok yangın olayının konum bilgilerini iki şekilde verir: alarmları algılayan IR algılayıcı dizisi hücrelerini referans alarak ve koordinatları ana kontrol sistemine göndererek veya yangının konumu işaretlenmiş bir CCTV (Kapalı Devre Televizyon) görüntüsü ekleyerek. Bu sayede en uygun kritik eylemler hızlı bir şekilde uygulanabilir; örneğin maliyet yaratacak ve işleri aksatacak şekilde fabrikanın tamamen kapatılması yerine fabrikanın bir bölümünün izole edilmesi gibi. Hava koşulları (sis, pus, doğrudan vuran güneş ışığı vb.), CCTV görüntüsündeki alevi görmeyi çoğu zaman zorlaştırabilir. Birçok alevin görünmeden yandığı göz önünde bulundurulduğunda yangının yerini işaretlemek, operatörün manuel müdahale gerekli olduğunda mümkün olduğunca çabuk tepki vermesine yardımcı olur. Dedektör, aynı anda dört yangın yerini ana kontrol sistemine bildirebilir. Sensör dizisinde gerçekleşenlerin görsel bir görüntüsü, Şekil 2’deki Mesh diyagramında gösterilmiştir. Buradaki örnekte iki yangın tespit edilmiştir.

Daha İyi Tesis İşletimi

FLAMEVision FV300’ün yangının görüş alanı içinde nerede olduğunu bildirmesi sayesinde diğer çok sayıda eşyanın arasında yanan değerli eşyanın belirlenmesi ve otomatik olarak yangın söndürme sisteminin çalıştırılması mümkündür. Bu da fabrikanın tamamının kapatılması gerekmediği anlamına gelir. FLAMEVision FV300 gibi IR Dizi tabanlı alev dedektörleri de yangının göreceli büyüklüğünü tanımlar ve bu nedenle boşaltılan söndürücünün etkinliğini izleyebilir. Alev oluşturabilecek bir proses sırasında yangının yerinin bilinmesi operatörün o alanı maskelemesine de izin verir, böylece istenmeyen alarmlar önlenir. Hedef eksenden uzaklaştıkça menzilin azaldığı UV/IR dedektörlerin aksine FLAMEVision FV300’ün menzili, görüş alanı boyunca sabittir. Tesisin yangın algılama düzeninin tasarımını çok daha kolay hale getirir ve ihtiyaç duyulan dedektör sayısını azaltabilir. Bunların yanında, görüş alanı içindeki siyah cisimlerin varlığı da izlenebildiği için siyah cisimler yalnızca görüş alanının o bölümündeki dizi hücrelerini etkiler. Etkilenmeyen dizi hücreleri, hassasiyet ve menzillerini korurlar. Bu nedenle, bu tip dedektörler için hassasiyet ayarı gerekli değildir. Olayların Adli Olarak İncelenmesi FLAMEVision FV300, zaman içinde hedef kaynakları izleyebilir ve haklarındaki bilgiyi çıktı olarak verebilir; böylece herhangi bir alarmdan önceki bir olayla ilgili bilgileri saklayabilir. Bu da alarmdan önce kızılötesi olarak ne olduğunun adli olarak incelenmesine imkân verir. Benzer şekilde, sıcak IR kaynaklarının izlenmesi bakım personelinin bir bakım döneminden diğerine gerçekleşen sıcak cisim değişikliklerini anlamasını sağlar ve tesisin operatörlerine potansiyel bir alev durumu konusunda önceden uyarı verir. Araştırmacıların bir yangın veya istenmeyen bir alarm gerçekleşmesi durumunda bunun sebebini hızlı bir şekilde belirlemesine yardımcı olmak için geçmiş kaydı, hem metin bilgisi olarak hem de grafiksel olarak görüntülenebilir.

Risk Altındaki Yerlerde 24 Saat Koruma

FLAMEVision FV300’ün algılama özelliği, CCTV çıkışı tarafından sağlanan görsel bilgilere dayanmaz. Bu nedenle CCTV’yi etkileyebilecek hava, görünürlük ve aydınlatma koşullarına bağlı değildir. IR, sis ve şiddetli yağmurun arasından geçer; görünürlük azalsa bile yangının veya yangınların yeri yine de bildirilir.

İdeal Alev Algılama Çözümü

Tüm görüş alanı boyunca daha iyi menzil ve tutarlılık, daha yüksek güvenilirlik gibi müşterilerden gelen yüksek performans taleplerinin artması ve daha yakın bir zamanda, alevle ilgili olaylardaki durumsal farkındalık ihtiyacının artması mevcut teknolojilerin gelişmesine ve bir dizi yeni teknolojinin ortaya çıkmasına yol açtı. Bazı yeni teknolojilerde, görüntülü alev algılamanın olumsuz hava koşullarında iyi çalışmaması gibi yapısal zayıflıklar bulunmaktadır. Üç kanallı IR alev algılama teknolojisi, özellikle durumsal farkındalık ve Black Body’nin engellenmesi ile ilgili olanlar gibi mevcut müşterilerin gereksinimlerinin çoğunu karşılayacak hale gelmiştir. FLAMEVision FV300 gibi kızılötesi dizi tabanlı alev dedektörleri karşılanması zor olan bazı müşteri taleplerine cevap verir yetenektedir. IR Dizi tabanlı alev dedektörleriyle üç kanallı IR’nin karışımının sahada kullanılması, sağlam ve aynı zamanda çoğu operatörün bütçesini aşmayan bir alev algılama çözümü sağlar.

Örtüşmeli Sistemler/Bildirim Sistemleri

Yalnızca birden fazla dedektörün yangın sinyali gönderdiği durumda bir prosesin durdurulması veya yangın söndürmenin başlatılması tesislerde yaygın olarak uygulanmaktadır. Bu tasarıma sıklıkla “örtüşmeli sistem” denir. Genellikle bir risk bölgesinde birkaç dedektör izleme yapar ve sistem iki dedektör tetiklendiğinde harekete geçmesi için programlanır. Bu güvenilir bir çözüm sağlar ve iki alarm ile otomatik sistem devreye girmeden önce operatörlerin bir alarmın ardından manuel işlemler yapmasını sağlar. Ancak bazı dedektörlerin arızalı olması veya diğerlerinden ayrılmış olması durumunda ne olacağı çoğu zaman unutulur. Örneğin, bir alanda üç dedektör varsa ve bir nedenden dolayı ikisi çalışmıyorsa yalnızca bir dedektör tetiklenebilir; bu nedenle otomatik söndürme başlatılamaz. Emniyet sistemleri tasarlanırken bunun gibi olası durumlar dikkate alınmalıdır. Bu gibi durumlarda Tyco ZETTLER yangın ihbar panelleri, dedektörlerin durumunu izleyebilir ve risk alanındaki dedektörler çalışır durumda değilse, yangın çıkması durumunda otomatik eylemlerin gerçekleşmesini sağlamak için program mantığını otomatik olarak ayarlayabilir.

Diğer Seçenekler

Tasarımcılar ve emniyet danışmanları, duman ve ısı dedektörlerinin gerekli olduğu açık denizlerdeki barınma alanlarında her zaman harcama ve emniyeti dengelemeye çalışmak zorunda kalmıştır. Yakın zamana kadar EX sertifikalı yangın algılama ekipmanları çok aranan ürünler değildi; ATEX ve IECEx sertifikalı adreslenebilir dedektörler, yangın alarm butonları ve modülleri sayesinde Tyco özellikle EX alanlar için önemli bir üretici haline geldi. Tyco ZETTLER yangın algılama panelleriyle birlikte kullanılan tüm adreslenebilir dedektörlerin (Standart, EX veya Kendinden Emniyetli) yalnızca hassasiyeti değil, aynı zamanda benzersiz çalışma şekilleri de programlanabilmektedir. Örneğin, bir yakma fırınının yakınında bulunan bir kombine optik duman ve ısı dedektörü, Yüksek Performanslı Optik (ısıya duyarlı duman) dedektör olarak çalışmak üzere programlanabilir; ancak yakma fırını çalışırken otomatik olarak ısı algılama moduna geçmesi sağlanabilir. Çalışma modlarını değiştirme imkânı, istenmeyen alarm olasılığını büyük ölçüde azaltır ve tüm personelin gerçekten bir alarm verildiğinde bunun yanlış alarm olduğunu varsaymak yerine aldıkları emniyet eğitimine uygun olarak hareket etmelerini sağlar. Bunun yanında, Karbonmonoksit (CO) algılamalı kombine dedektörlerinin kullanılması gerçek yangın durumlarına hızlı tepki verirken yanlış alarm ihtimalini de azaltır.

ERDEM DENGEL
İŞ GELİŞTİRME MÜDÜRÜ