BEST dergisi, bina kontrol, konfor ve güvenlik sistemlerini bir arada tek bir disiplin altında toplayan ilk ve tek dergidir. Bina elektronik sistem teknolojileri alanında faaliyet gösteren tüm firmaların etkinliklerini ortak zeminde buluşturmayı amaçlayan BEST dergisi, firmalar ile müşterileri arasında bir köprü işlevi görerek sektörün gelişimini misyon edinir.

HASTANELER VE SAĞLIK KURULUŞLARINDAKİ YANGIN GÜVENLİĞİ ESASLARI

JOHNSON CONTROLS

Erdem Dengel / İş Geliştirme Müdürü 

1. GİRİŞ 

Sağlık binalarında ve özellikle de hastaların erişimine açık alanlarda yangın durumunda binanın derhal ve tamamen tahliye edilmesi büyük çaplı bir uygulama olacaktır ve hasta güvenliği açısından bakıldığında istenen bir durum değildir. Kısıtlı hareket kabiliyetine sahip hastalar, tekerlekli sandalye kullanan hastalar ve yatağa bağımlı hastalar kaçış yollarını, özellikle de merdivenleri yardım almaksızın kullanamazlar. 

İlaç tedavisi gören hastalar personel desteğine ihtiyaç duyabilir ve elektrikli/mekanik ekipmanlara bağlı olan hastaların ilgili ekipmanla bağlantısı kesilerek hiçbir ciddi sorun yaşanmadan hızlı bir şekilde taşınması her zaman mümkün olmaz. 

Daha küçük binaların veya diğer binaların bünyesinde yer alan daha küçük sağlık kuruluşlarının tahliyesi sırasında, binada acil durum planını uygulamaya geçirecek gerekli eğitime sahip yeterli sayıdaki personelin görev başında olduğu varsayıldığında bağımsız hareket edebildikleri düşünülen hastane sakinlerini başka bir yere yerleştirmek uygulanabilir olsa da yangın durumunda hastanede bulunan herkesin tahliyesini sağlamak hastalarda travma riskine sebep olabileceğinden veya hastaların sağlık durumları için risk oluşturabileceğinden çok büyük çaplı bir uygulama olacaktır. 

Tahliyenin, bağımsız hastane sakinlerinin yer aldığı binaların dışında kalan yerler için gerekli olması durumunda tahliye sadece yangının etkilerine karşı doğrudan risk altında bulunan insanların taşınmasını içeren kademeli yatay tahliye konseptine dayalı olarak gerçekleştirilmelidir. Bu yaklaşımı benimsemek “kapsayıcı tasarım” konseptinin uygulanmış olduğunu gösterir.

Yatağa bağımlı ve yatağa yüksek derecede bağımlı hastaların kaldığı sağlık kuruluşlarında, uygun seviyede yangın güvenliği sağlanması amacıyla bu binalar kendi içinde daha küçük bölümlere de ayrılabilen bir dizi kompartımana bölünmelidir.

Sağlık kuruluşlarındaki yangın güvenliğine ilişkin daha fazla esasa HTM 05-02 – İşlevsel hükümleri destekleyen kılavuzdan (Sağlık kuruluşlarının tasarımında yangın güvenliği) ulaşabilirsiniz.

Health Technical Memoranda (HTM), sağlık hizmeti için kullanılan özel bina ve mühendislik teknolojilerinin tasarımı, kurulumu ve işletimi hakkında kapsamlı danışmanlık ve rehberlik sunmaktadır.

2. TAHLİYE STRATEJİSİ

Yatağa bağımlı ve yatağa yüksek derecede bağımlı hastaların yangın tahliyesine yönelik temel strateji, hastaları yataklarında veya tekerlekli sandalyede aynı kattaki daha güvenli bir alana (sığınak veya görece daha güvenli bir yer) götürmektir. Ardından gerekli durumlarda hastalar binadaki başka bir kata veya dışarıya tahliye edilebilir.

Tahliyenin gerekli olduğu veya düşünülmesi gereken üç yangın durumu vardır:

• Olağanüstü acil durum – yangın veya duman kaynaklı olarak doğrudan tehdidin ortaya çıkması

• Acil durum – doğrudan bir tehdit mevcut olmaksızın yangın veya dumanın bitişik bir alandan sıçraması olasılığının bulunması

• Tedbir amaçlı – yaşamı veya güvenliği doğrudan tehdit edecek bir durumun olmayıp bitişik katta veya komşu binada yangın çıkması

Olağanüstü acil durumlarda, tahliye sıralaması aşağıdaki gibi olmalıdır:

• Doğrudan büyük bir tehlike altında bulunanlar;

• Yürüyebilen hastalar;

• Yürüyemeyen diğer hastalar

Tahliyenin 3 ana aşaması vardır:

1. Aşama,

Yangının başladığı alandan bitişik bir alt kompartımana veya kompartımana yatay tahliye;

2. Aşama,

Yangının başladığı kompartımanın tamamından aynı katta ve bitişikte bulunan bir kompartımana yatay tahliye. Daha sonra dikey tahliyeye geçmeden önce bitişik kompartımanlara ek yatay tahliyeler yapılabilir (bu sayede bina sakinleri ve tehdit arasına yangına dayanıklı ek yapı elemanları koyulmuş olur)

3. Aşama,

Daha alttaki bir kata veya dışarıya dikey tahliye.

2.1 Kademeli Yatay Tahliye

Kademeli yatay tahliye sakinlerin yangına dayanıklı bir bariyer aracılığıyla yangından etkilenmiş bir alandan yangın ve dumanın doğrudan etkilerinden korumak adına tasarlanmış olan aynı seviyedeki bitişik bir alana taşınması esasına dayanır. Sakinler yangın kontrol altına alınana dek orada kalabilir veya personel tarafından benzer bir komşu alana veya en yakındaki merdivene doğru sonraki tahliyeyi bekleyebilir.

Bu prosedürde katın tamamının tahliyesinin gerekli olduğu durumlarda yürüyemeyen veya kısmen yürüyebilen hastaların güvenli bir alana dikey olarak tahliye edilmeleri için yeterli zaman ayrılmalıdır. Otomatik yangın algılama sistemleri, uyarı sistemleri ve yangın söndürme sistemleri gibi aktif yangın koruma sistemleri kaçışa ayrılan sürenin azami seviyeye çıkarılması adına binaya eklenebilir. Hastaların bağımsız kategorisinde yer aldığı kuruluşlar dışında kalan hasta erişimine açık alanlar, kademeli yatay tahliyeye imkân verecek şekilde tasarlanmalıdır.Hastaların erişebildiği alanlar, yangın acil durumunda tahliyenin son çıkışa kadar merdivenden yapılmasını gerektirdiği katlarda bulunmamalıdır.

2.2 Dikey Kaçış 

Sağlık kuruluşlarında dikey kaçış sadece yangının başlangıç noktası etrafında kontrol altına alınamadığı ve sakinler için yangının başladığı kompartımanın dışında da ek riskler oluşturduğu durumlarda uygulanmalıdır. Bu yangın güvenliği yaklaşımı dikey kaçış aşaması boyunca hem personele hem de hastalara yönelik ek riskler olduğu için benimsenmektedir. 

Acil bir durumda gerekirse bütün merdivenler kullanılacağı için sağlık kuruluşlarında belli merdivenleri kaçış merdivenleri olarak ve diğerlerini sadece normal kullanıma uygun merdiven olarak belirlemek kabul edilebilir değildir. Bu nedenle bina bünyesinde bulunan ve sadece açık alanla birleştirme işlevi gören merdivenler dışındaki tüm merdivenler kaçış merdiveni olarak tasarlanmalıdır. 

Asansörleri dikey tahliyeye yardımcı olmak amacıyla özellikle yatağa bağımlı ve yatağa yüksek derecede bağımlı hastaların tahliyesinde kullanmanın birçok faydası olduğu bilinmektedir. 

2.3 Sakinlerin Özelliklerine Dayanan Ek Hususlar 

Hastaların sağlık kuruluşlarına olan bağlılığına ve yatılı olarak ruh sağlığı hizmeti sunan kuruluşlara bağımlılık düzeyine dayalı tahliye stratejisine ilişkin belirli hususlar HTM 05-02’de mevcuttur. 

3. YANGIN GÜVENLİĞİNE İLİŞKİN DİĞER TANIM VE ESASLAR 

3.1.Kompartımanlar ve Alt Kompartımanlar 

Kompartıman bir veya birden fazla oda, alan veya kattan oluşan ve yangının aynı binanın başka bir yerine veya yerinden veya komşu bir binaya sıçramasını önleme amacıyla inşa edilmiş olan bina veya binanın bir bölümü olarak tanımlanır. Hasta erişimine açık alanları, bir katı sığınak olarak kullanılabilecek geçici güvenli alanlara bölmek için bölümlere ayırma yönteminden yararlanılır. Birden çok kata sahip binalarda tüm katlarda kompartımanlar bulunmalıdır. Sağlık kuruluşlarında kompartımanın azami boyutu genellikle kompartımanın kullanım amacına göre belirlenir. Kompartıman boyutunun yönetim biriminin boyutuna göre belirlenmesi özellikle tavsiye edilir. 

Kompartımanın azami alanı: 

1.Çok katlı binalarda 2000 m2 yi 

2.Tek katlı binalarda 3000 m2 yi aşmamalıdır. 

Kompartıman duvarlarının sağladığı azami yangına dayanım süresi (bütünlük ve yalıtım): 

• Tek katlı sağlık kuruluşlarında – 30 dakika veya; 

• Sprinkler sistemli binalarda – 30 dakika veya; 

• Tüm diğer sağlık kuruluşlarında – 60 dakika, 10 m’den fazla derinlikteki bodrum katlara sahip binalar ve zemin seviyesinden dört kat veya daha yüksekte olan binalar dahildir. 

Tüm kompartıman katları yapının bir parçası olarak görülür ve HTM 05-02’nin tüm gerekliliklerini karşılamalıdır. Yangın durumunda çok sayıdaki hasta yangının, dumanın ve toksik gazların yayılmasından kötü etkilenebilir. Bu nedenle, hasta erişimine açık alanları barındıran kompartımanlar yangından etkilenebilecek hasta sayısını sınırlandırmak adına daha küçük alt kompartımanlara ayrılmalıdır. Mümkün olduğu hallerde alt kompartımanlardaki hasta sayısı dengeli olmalıdır. 

Kademeli yatay tahliyeyi kolaylaştırmak adına kompartımanların sağlanması sadece kaçış yolları açısından ele alınmamalıdır. Kontrol altına aldıkları alanın genişliği, günlük yönetim, yangın tatbikatları, tahliyenin yönetilmesi vb. gibi yönetim sorumluluklarının kompartımanların tasarımı, bütünlüğü, boyutu ve konfigürasyonu üzerinde önemli bir etkisi olacaktır. Bu nedenlerden dolayı kompartıman tasarımının, kompartımanın sınırlarının birim sınırlarıyla bitişik hale getirilerek yönetimle ilgili ve operasyonel düzenlemelerin göz önüne alınması ve tasarıma entegre edilmesi özellikle tavsiye edilir. Bölümlere ayırmaya yönelik ek gereklilikler HTM 05-02’de mevcuttur. 

Kaynak: ZETTLER Fire Detection Application Guide for Hospitals