BEST dergisi, bina kontrol, konfor ve güvenlik sistemlerini bir arada tek bir disiplin altında toplayan ilk ve tek dergidir. Bina elektronik sistem teknolojileri alanında faaliyet gösteren tüm firmaların etkinliklerini ortak zeminde buluşturmayı amaçlayan BEST dergisi, firmalar ile müşterileri arasında bir köprü işlevi görerek sektörün gelişimini misyon edinir.

“Güncel otomasyon teknolojilerine sahibiz”

Bilim İlaç Gebze Üretim Tesisi hakkında kısaca bilgi verebilir misiniz?

Türkiye’nin en büyük organize sanayi bölgelerinden biri olan Gebze O.S.B’nin kuzey girişinde 60 dönümlük bir arazi üzerinde kurulu olan Bilim Gebze, 51500 m2 kapalı alanı ile üretilen ürün formlarına göre Türkiye’nin en büyük ilaç tesisi olma özelliğini de taşımaktadır. Oral Solid tablet ve kapsül formların yanı sıra; toz süspansiyon, likit şurup ve pomat merhem formlarında üretim gerçekleştirmektedir. HVAC otomasyonu, soğutma grupları otomasyonu, aydınlatma otomasyonu, kartlı geçiş, yangın algılama, CCTV, enerji izleme, otomatik insansız depo sistemi ve 2011’den itibaren validasyonu tamamlanarak kullanıma alınmaya başlanan ve yıl içerisinde bütün üretime yaygınlaştırılacak olan MES Üretim Yönetim Sistemi gibi güncel otomasyon teknolojilerine sahip olan tesisimizde iyi mühendislik uygulamalarını kullanmaktayız.

HVAC ve soğutma grupları otomasyonundan bahseder misiniz?

İlaç üretiminin olmazsa olmaz koşullarının başında; üretim yapılan alanların basınç, sıcaklık ve bağıl nem değerlerinin sürekli kontrol altında tutulması yer almaktadır. Ürün güvenliğini sağlamak amacıyla, farklı ilaçların imalatının yapıldığı üretim odaları arasında çapraz kirlilik oluşmaması için koridorlar pozitif basınçlandırılarak hava akışının koridordan odaya doğru olması sağlanmaktadır. Her bir üretim odasında sıcaklık 22,5 C (-/+1,5 C hassasiyetle) olacak şekilde iklimlendirme yapılmakta; neme hassas ürünlerin güvenliği için de bağıl nem %35 oranında olacak şekilde kontrol sağlanmaktadır. Üretim, paketleme, depo, laboratuar ve ofis alanlarında havalandırma, tanımlanan set değerlerine göre bina yönetim sistemi tarafından kumanda edilmektedir.

Bina Yönetim Sistemi; merkezi bilgisayar ve süpervizör programı, saha işlemcileri ve saha elemanlarından oluşmakta olup, yaklaşık olarak 7500 noktanın kontrolü, izlemesi, arıza ikaz ve raporlaması yapılmaktadır. Sistem üzerinde yapılacak her türlü “manuel overwrite” için Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi FDA’in 21 CFR Part 11 standardında belirtmiş olduğu elektronik çift imza ile doğrulama zorunluluğu sayesinde üretim alanlarımızın çevre şartlarını güvence altında tutuyoruz.

Doğalgazla ve ihtiyaç halinde LPG ile çalışmaya elverişli toplam 4900 kg/h kapasiteli iki adet buhar kazanı ve toplam 3850 kW ısıtma kapasiteli iki adet kendinden yoğuşmalı sıcak su kazanı ile iklimlendirme ve prosesin ihtiyacı olan buhar ve sıcak su sağlanmaktadır. Hem buhar hem de sıcak su kazanlarında ekonomizör uygulaması sayesinde enerji tasarrufu sağlanmaktadır.

Soğutma sistemi; her biri 3000 kW soğutma kapasiteli, COP ve IPLV değerleri yüksek 3 adet su soğutmalı, frekans konvertörlü, santrifüj tip, eş yaşlandırma özellikli soğutma grubu ve 4 adet kapalı tip soğutma kulesinden oluşmaktadır. Dış hava yaş termometre sıcaklığına bağlı olarak; 7-12 °C su rejimin sağlandığı durumlarda, soğutma grupları devre dışına alınarak tesisin soğutma ihtiyacı soğutma kuleleri üzerinden “Free Cooling” ile sağlanmaktadır.

Tesis genelinde bulunan 55 adet klima santralinin üfleme ve emiş fanları, kayış-kasnak tahriki yerine motor miline direkt akuple çalışmakta olup “Efficiency 1” sınıfı motor ve frekans konvertörleri ile desteklenmekte ve bu sayede enerji tasarrufu sağlanmaktadır.

55 adet klima santralinden 53’ünde emiş kanalı ile üfleme kanalı arasında otomatik damper kontrollü bağlantı kurulmuş olup bu santraller karışım havalı klima santrali olarak adlandırılmaktadır. Kış ve yaz mevsimlerinde ortam sıcaklığı ile dış hava sıcaklığı, üretim odaları için zorunlu olan minimum hava değişim sayısı da baz alınmak suretiyle ölçerler vasıtasıyla hesaplanmaktadır. Bu sayede, ısıtma veya soğutma ihtiyacı için en uygun hava, karışım havası damper kontrolü ile sağlanmakta ve bu şekilde havalandırmada maksimum enerji tasarrufu yapılmaktadır.

Aydınlatma otomasyonu ve genel aydınlatma uygulamaları hakkında bilgi verebilir misiniz?

Aydınlatma otomasyonu sistemimiz koridorlarda pasif infrared detektörler, üretim alanlarında ise çoklu linye gruplamasına imkan sağlayan Berker anahtarlama modülleri ile sağlanmakta olup, LON haberleşme protokolü üzerinden sistem alanlara tanımlanan senaryo doğrultusunda otomatik olarak çalışmaktadır. Çevre aydınlatmaları da programlanabilir zaman saati vasıtasıyla yine aydınlatma otomasyonu üzerinden yönetilmektedir.

Üretim alanlarında, temiz oda şartlarının sağlanabilmesi amacıyla IP65 özelliğe sahip toz tutmayan malzemeden imal edilen elektronik balastlı 3×55 W florasant armatürler kullanılmıştır. Depo ve yüksek tavanlı teknik hacimlerde ışık akısını etkin şekilde kullanan parabolik reflektörlü Metal Halide armatürler tercih edilmiştir.

Ayrıca tesisimizde, asma tavan boşluklarının müsait olduğu genel ve teknik alanlarda gün ışığından daha fazla istifade edebilmek amacıyla skylight uygulamasına gidilmiştir. Ofisler ve laboratuar alanlarının bulunduğu B blokta ise otomatik jaluzi sistemi ile doğal aydınlatmadan etkin yararlanma çalışılmıştır.

Tesisteki bütün aydınlatmalar armatürleri jeneratör devresine bağlı olup, ayrıca her mahalde bulunan armatürlerin %10’u enerji kesintisi halinde 180 dakika süreyle aydınlatmaya devam edebilecek şekilde kendinden akülü olarak temin ve monte edilmiştir.

Kartlı geçiş ve kapı kontrol sistemi hakkında bilgi verebilir misiniz?

Kartlı geçiş sistemimiz; network bağlantılı 22 adet TEMA Server kontrol panelleri, personel devam takip okuyucuları, proximity kart okuyucular, kapı açma butonları, elektrikli kapı kilitleri, manyetik kapı kilitleri, kapı durum kontrol modülleri ve yarım boy turnikelerden oluşmaktadır. Tesisimizde kullanılan elektrikli kapı kilitleri ve manyetik kapı kilitleri, acil durum yönetimi açısından “Fail Safe” özellikte olup, yangın-deprem gibi acil durumlarda ve olası arıza hallerinde rahatlıkla açılarak acil kaçışa olanak sağlamaktadır.

Üretim odaları, hammadde bekletme alanları gibi ürün güvenliğini etkileyebilecek mahallere giriş oluşturulan yetki matrisi ile yetkilendirilmiş kullanıcılar tarafından yapılabilmektedir. Aynı şekilde soyunma odaları ve mamul depo gibi alanlarda da muhtemel hırsızlık olaylarını önleyebilmek amacıyla kartlı geçiş kapı kontrol sistemi üzerinden takip edilmektedir.

Kapı giriş-çıkış kaydı, personel ve grup kartları takibi, istenilen anda binada bulunanlar, giriş izinleri, izinsiz ve/veya zorla açılan kapıların alarm oluşturması gibi raporlar sistemden takip edilebilmekte ve rapor olarak alınabilmektedir.

Kartlı geçiş sisteminde kullandığımız yazılım istenildiği takdirde ilave donanımlar kullanmak suretiyle; keypad kullanımıyla şifreli giriş oluşturma, parmak izi veya retina doğrulaması gibi uygulamalarla genişletilmeye müsaittir.

Dış alanlardan üretim alanlarına geçiş, primer imalat alanından sekonder paketleme alanına geçiş, solid üretim alanından likit üretim alanına geçiş gibi durumların yaşandığı kapılarda personel ve malzeme airlockları oluşturulmuş olup, her iki taraftaki kapılar arasında sistem üzerinden karşılıklı kilitleme senaryoları tanımlanarak kapıların eş zamanlı açık kalması önlenmektedir.

CCTV sistemi hakkında bilgi verebilir misiniz?

6 adet yüksek hızlı, oto iris özellikli, optik zoom’a sahip dome kamera ve 32 adet sabit kamera kullanılan CCTV sistemimizdeki bütün kameralar day/night fonksiyonuna sahiptir. Güvenlik Ofisi ve BMS odasında bulunan DVM ve DVS kayıt ünitelerine eş zamanlı olarak kayıt yapmakta ve bu mahallerdeki monitörler vasıtasıyla kontrol edilmektedir. Saniyedeki çerçeve kayıt sayısı isteğe göre ayarlanarak kayıt süresi ve kayıt kalitesine bağlı değişiklikler yapılabilmektedir.

Yoğun personel hareketinin bulunmadığı alanlara servis veren kameralar için hareket algılama fonksiyonu sağlanmıştır. Bu sayede hareket olmayan anlarda ilgili kamera kayıt dışına çıkarak, görüntü kayıt ünitelerinin gereksiz kayıt yapması önlenmektedir.

Yangın algılama ve yangın söndürme sistemlerinden bahseder misiniz?

26 loop’ta toplam 1900 adet optik duman detektörü, sıcaklık detektörü, 3D multisensör detektör, yüksek hacimli alanlarda beam detektör, klima santrali dönüş kanalları üzerinde kanal tipi detektörler ve otomatik insansız depo aktif hava örnekleme detektörlerinin yer aldığı yangın algılama sistemimizde bütün detektörler, modüller ve butonlar içerisinde mikroişlemci barındırmakta olup, barkod numarası üzerinden adreslenmiştir. Yangın Algılama sistemi PC üzerinden bina genelindeki her nokta görsel olarak tanımlanmıştır. Hem AC hem de DC güç kaynağı çalışabilme özelliği sayesinde sistemin enerjisiz kalması önlenmiştir.

Sistem aynı zamanda dizel yangın pompaları ve sprinkler sistemini kontrol eden hidrant odasını sürekli kontrol ederek arıza ve durum bilgisini izlemektedir.

Elektrik pano odaları ve IT Server odalarında FM 200 kuru kimyevi gazlı yangın söndürme sistemi kurulmuştur.

Bina elektrik servisleri ve enerji izleme sistemi hakkında bilgi verebilir misiniz?

Bilim Gebze tesisimizin elektrik kurulu gücü 7500 kVA’dır. GOSB’dan aldığımız 34,5 kV gerilimdeki elektrik, enerji merkezimizde bulunan 3 adet 2500 kVA 34,5 kV/400V demir ve bakır kayıpları düşük kuru tip trafo ile işletme gerilimine çevrilerek 4000 A akım taşıma kapasitesine sahip busbarlar vasıtasıyla alçak gerilim ana panolarına aktarılmaktadır.

Ana panolara bağlanan, thristor kontrollü anahtarlama özelliğine sahip merkezi kompanzasyon üniteleri sayesinde tesisin reaktif güç tüketimi sürekli olarak izlenmekte ve kontrol altında tutulmaktadır. Tesisimizde; ürün bozulma riskini önlemek amacıyla 2 adet her biri 1650 kVA gücünde senkron jeneratör ile şebeke kesintilerine karşı yedek enerji ihtiyacı karşılanmaktadır. Kesinti halinde senkronizasyon ve otomatik transfer panoları, 12 saniye içerisinde jeneratörlerin yükü karşılayarak tesise enerji vermesini sağlamaktadır. Jeneratörler yüke girdikten sonra senkronizasyon panosu elektrik tüketimini izleyerek ihtiyacın az olduğu durumlarda master-slave yaklaşımı ile jeneratörlerden birini devre dışına çıkarabilmekte, ihtiyaca göre de tekrar devreye alabilme özelliğine sahiptir.

Ayrıca tesiste kurulu bulunan 2 adet, her biri 250 kVA gücünde birbiriyle paralel çalışan kesintisiz güç kaynağı ile bina içinde kullanılan bilgisayarlar, data network hatları ve otomasyon kontrol panolarının kesintisiz çalışması temin edilmektedir. Bina UPS sisteminden bağımsız olarak yalnızca IT Server odalarına servis veren 40 kVA’lık iki adet kesintisiz güç kaynağı ile bilgisayarlı sistemlerimizin sürekliliği sağlanmaktadır. Elektrik, doğalgaz ve su tüketimlerimizin izlenmesi amacıyla kurduğumuz enerji izleme sistemimiz ise modbus haberleşme protokolü üzerinden 230 elektrik enerji analizörü, 190 kalorimetre, su ve buhar sayacı kullanılarak oluşturulmuştur.

Otomatik insansız depo sistemi hakkında bilgi verebilir misiniz?

Bilim İlaç’ın ilaç sektöründe öncülük ettiği ve ilk kez Bilim Gebze tesisinde kullanıma alınan depo sistemidir. 38 metre yükseklik ve 70 metre derinliğinde, 11400 palet kapasiteli otomatik insansız depomuz conveyor sistemi, her katta birer adet shuttle car ve toplam 4 adet Crane’den oluşmaktadır. X, Y, Z üç boyutlu koordinat sisteminde her bir palet lokasyonu adreslenmiştir. Yüzlerce fotoelektrik sensör ve lazerli mesafe ölçüm cihazının bulunduğu otomatik depo sayesinde üretime ve sevkiyata yanlış malzeme verilmesi riski ortadan kaldırılmakta, iş kazaları önlenmekte, optimum depolama imkanı sağlanmaktadır. 11400 palet kapasiteli klasik bir deponun etki şekilde işletilebilmesi için en az 80 personel ve mevcut deponun metrekare olarak yaklaşık 6 katı bir alana ihtiyacı varken, otomatik depo sistemi sayesinde bu miktarlar minimuma indirgenmiştir. Hammadde ve mamul depolamasının aynı anda yapılabildiği depoda; üretim ve satış sürekliliğimiz açısından otomatik depo yazılımımız ile ERP kaynak planlama yazılımımız tam bir uyum içerisinde çalışmaktadır.

MES üretim otomasyonu hakkında bilgi verebilir misiniz?

MES (Üretim Yönetim Sistemi), üretim operasyonlarının gerçek zamanlı olarak izlenmesi ve yönetimi amacıyla kullanılan elektronik bir sistemdir. İlaç üretimindeki proses, malzeme akışı ve kalite kontrol süreçlerini elektronik olarak takip edilmesini sağlamakta, tek seferde kaliteli ürünün üretilmesini garanti altına almaktadır. Projenin temel hedefi, kağıtsız üretim yönetim sistemi ile proses verilerinin anlık olarak MES platformuna aktarılmasını sağlamaktır. Doksan noktada tesis edilen KIOSK ve PC terminalleri ve bunlara bağlı kablolu ve kablosuz barkod okuyucular, teraziler, yazıcılar üzerinden, proses verilerinin manipüle edilmesine izin vermeden, güvenli bir şekilde MES’ veri akmaktadır. MES’ te kullanılan bütün yazılımların “21 CFR Part 11” ve “Cgmp” regülasyonlarına uygunluğu bilgisayarlı sistem validasyonu kapsamında garanti altına alınmıştır. Firmamızın kullandığı ERP programı ile tam entegrasyon sağlanarak, malzemelerin ana verileri, reçete ve seri bilgileri otomatik olarak takip edilebilmekte ve güvenli malzeme akışı sağlanmaktadır. MES ile üretim kayıtlarında kâğıt kullanımı sıfıra indirilerek, kaynakların kullanımında da azalma sağlanmıştır. Projenin uygulamaya alınacak ikinci fazı ile birlikte tanımlanacak proses verileri üretim ekipmanlarından açık protokolle (OPC) otomatik olarak alınacak ve SCADA sistemleri vasıtasıyla MES’ e aktarılacaktır. Böylelikle Dünya’daki lider ilaç firmalarının otomasyon seviyesine ulaşılacaktır.